CBAM'in Türkiye'ye Etkileri: Hangi Sektörler Kapsamda?

CBAM faturasını 2027'de ödeyeceksiniz. Ancak fatura, 1 Ocak 2026'dan beri yazılıyor.

Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, yani CBAM veya Türkçedeki adıyla SKDM, 1 Ocak 2026 itibarıyla mali uygulama dönemine girdi.

Geçiş döneminde şirketlerden ağırlıklı olarak emisyon raporlaması isteniyordu. Yeni dönemde ise ithal edilen ürünlerin gömülü karbon emisyonları gerçek bir mali yükümlülük yaratıyor.

Bu değişim Türkiye açısından özellikle önemli. T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan verilere göre Türkiye, 2023-2025 geçiş döneminde 18,34 milyon tonla AB'ye kütle bazında en fazla CBAM ürünü gönderen ikinci ülke oldu.

Dolayısıyla CBAM yalnızca çevre veya sürdürülebilirlik ekiplerini ilgilendiren teknik bir düzenleme değil. Türkiye'nin AB'ye ihracatını, ürün fiyatlarını, tedarikçi seçimlerini ve şirketlerin rekabet gücünü doğrudan etkileyen yeni bir ticaret maliyeti.

CBAM, AB dışından ithal edilen karbon yoğun ürünlerin üretiminde ortaya çıkan emisyonlara bir karbon maliyeti yansıtmayı amaçlıyor.

Temel hedef, AB içindeki üreticilerin AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında karşılaştığı karbon maliyetiyle ithal ürünler arasındaki farkı azaltmak ve üretimin daha düşük çevre standartlarına sahip ülkelere kaymasını önlemek.

2023-2025 arasındaki geçiş döneminde mali ödeme yapılmadan emisyon bildirimi gerçekleştiriliyordu. 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin dönem başladı ve 2026 ithalatları CBAM sertifikası yükümlülüğünün parçası haline geldi.

İlk yıllık CBAM beyannamesi, 2026 ithalatlarını kapsayacak şekilde 30 Eylül 2027'ye kadar sunulacak. Sertifikaların satın alınması ise Şubat 2027'de başlayacak.

Avrupa Komisyonunun yayımladığı sertifika fiyatları:

Fiyatlar 2026 boyunca üç aylık, 2027'den itibaren ise haftalık olarak hesaplanacak.

Bu nedenle şirketlerin "Ödeme 2027'de başlayacak, hazırlanmak için zamanımız var" yaklaşımı riskli. 2027'deki beyan ve ödeme, 2026 boyunca yapılan ithalatlar ile bugün oluşan ürün ve emisyon verilerine dayanacak.

Kaynak: Avrupa Komisyonu CBAM sertifika fiyatları

CBAM bugün altı karbon yoğun sektördeki belirli ürün gruplarına uygulanıyor:

Burada önemli bir ayrım var: Bir şirketin bu sektörlerden birinde faaliyet göstermesi, ürettiği bütün ürünlerin otomatik olarak CBAM kapsamına girdiği anlamına gelmiyor.

Kapsam, ürünün ticari isminden ziyade mevzuatta belirtilen CN/GTİP koduna göre belirleniyor. Bu nedenle her ürünün kod bazında kontrol edilmesi gerekiyor.

Güncel sektör kapsamı: Avrupa Komisyonu CBAM sektörleri

Otomotiv, makine, beyaz eşya ve tekstil sektörleri bugün kendi başlarına doğrudan CBAM sektörleri arasında yer almıyor.

Ancak bu şirketler dolaylı olarak etkilenebilir. Bunun üç temel nedeni var:

Özellikle yüksek miktarda çelik ve alüminyum içeren otomotiv parçaları, makineler, bağlantı elemanları, metal ev eşyaları ve benzeri ürünlerin gelecekte kapsam genişlemesinden etkilenmesi gündemde.

Ancak planlanan veya teklif edilen kapsam genişlemeleri, bugün yürürlükte olan kapsamla karıştırılmamalı. Şirketler mevcut yükümlülüklerini ürünlerinin güncel CN/GTİP kodlarına göre değerlendirmeli; gelecekteki genişlemeleri ise ayrı bir risk senaryosu olarak izlemeli.

CBAM kapsamında demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre ürünleri için yıllık 50 tonluk bir eşik bulunuyor.

Fakat bu eşik sıklıkla yanlış yorumlanıyor.

50 ton eşiği:

Örneğin Türk üreticinin bir AB müşterisine yaptığı sevkiyat 50 tonun altında olabilir. Ancak aynı ithalatçı yıl içinde farklı tedarikçilerden yaptığı ithalatlarla toplam eşiği aşarsa CBAM yükümlülüğü ortaya çıkabilir.

Eşiğin aşılması halinde yalnızca 50 tonun üzerindeki bölüm değil, ilgili yıl içindeki kapsama giren ithalatların tamamı yükümlülüğe dahil olabilir.

Bu nedenle "Sevkiyatımız 50 tonun altında, CBAM bizi etkilemez" yaklaşımı güvenli değildir.

CBAM'in yasal yükümlülüğü esas olarak AB ithalatçısına veya dolaylı gümrük temsilcisine ait.

Ancak mali ve ticari etki tedarik zinciri boyunca Türk üreticiye kadar ulaşabilir.

AB müşterileri daha fazla veri isteyecek. AB ithalatçıları, satın aldıkları ürünlerin gömülü emisyonunu hesaplayabilmek için Türk üreticilerden tesis ve ürün bazında veri talep edecek. Bu süreçte üretim miktarı, kullanılan hammaddeler, enerji tüketimi, yakıt türleri ve üretim rotası gibi bilgiler önem kazanacak.

Doğrulanmış veri ticari değer kazanacak. İthalatçı, gerçek emisyon değerini kullanmak isterse bu verinin CBAM kurallarına uygun şekilde hesaplanması ve yetkili, bağımsız bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekiyor. Doğrulanmış düşük emisyon verisi sunabilen bir üretici, AB müşterisinin toplam CBAM maliyetini azaltabilir ve rakiplerine karşı avantaj sağlayabilir.

Varsayılan değerler maliyeti yükseltebilir. Gerçek ve doğrulanmış emisyon verisi bulunmadığında Avrupa Komisyonunun varsayılan değerleri kullanılabilir. T.C. Ticaret Bakanlığının aktardığı mevcut kurallara göre varsayılan değerlere 2026'da %10, 2027'de %20 ve 2028'de %30 marj ekleniyor. Gübre sektöründe ise bu marj %1 seviyesinde tutuluyor. Bu nedenle gerçek emisyonu varsayılan değerden düşük olan bir üreticinin veri sunamaması, ürünün hesaplanan CBAM maliyetini gereksiz şekilde yükseltebilir.

Fiyat ve marj baskısı oluşabilir. CBAM sertifikasını satın alan taraf AB ithalatçısı olsa da bu maliyet ticari görüşmelere yansıyabilir. İthalatçı:

Dolayısıyla CBAM, Türk ihracatçı için doğrudan ödenen bir vergi olmasa bile satış fiyatını ve kâr marjını etkileyebilir.

CBAM yalnızca risk yaratmıyor. Doğru hazırlanan şirketler için ticari bir farklılaşma imkânı da sunuyor.

Daha düşük emisyonla üretim yapan, verisini düzenli tutan ve bağımsız doğrulamaya hazır olan Türk üreticiler AB müşterilerine daha düşük toplam ithalat maliyeti sunabilir.

Bu avantajın kullanılabilmesi için "Üretimimiz çevreci" demek yeterli değil. Emisyon performansının ürün ve tesis bazında ölçülmesi, belgelenmesi ve gerektiğinde doğrulanması gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde karbon verisi, kalite belgesi veya teslimat performansı gibi tedarikçi seçiminde kullanılan standart kriterlerden biri haline gelebilir.

CBAM kapsamındaki veya bu ürünleri kullanan şirketler hazırlığa şu adımlarla başlayabilir:

CBAM'i yalnızca yıllık bir raporlama çalışması olarak yönetmek yeterli değil. Konunun satış, finans, satın alma, gümrük ve sürdürülebilirlik ekipleri tarafından birlikte ele alınması gerekiyor.

Bir ürünün rekabet gücünü yalnızca fabrika çıkış fiyatı belirlemez.

Gümrük vergileri, anti-damping ve telafi edici vergiler, navlun, sigorta, liman ücretleri, KDV ve CBAM birlikte değerlendirildiğinde ürünün AB'ye gerçek giriş maliyeti ortaya çıkar.

TradeShield; ürün kodu, menşe, varış ülkesi, miktar, ürün değeri ve emisyon bilgilerini kullanarak bu maliyetlerin aynı senaryo içinde değerlendirilmesini sağlar.

Şirketler böylece:

Çünkü CBAM döneminde en ucuz teklif, her zaman en düşük toplam maliyet anlamına gelmeyecek.

Türkiye, AB'nin en önemli CBAM ürünü tedarikçilerinden biri. Bu nedenle yeni sistemin Türkiye üzerindeki etkisi yalnızca emisyon raporlamasıyla sınırlı kalmayacak.

Demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörleri bugün doğrudan kapsamda. Bu sektörlerden girdi kullanan otomotiv, makine ve beyaz eşya gibi alanlar ise dolaylı etki ve gelecekteki kapsam genişlemesi riskiyle karşı karşıya.

Kazananlar yalnızca daha düşük emisyonla üretim yapan şirketler olmayacak. Emisyonunu ölçebilen, doğrulayabilen ve bu veriyi fiyatlandırma kararlarına dönüştürebilen şirketler öne çıkacak.

CBAM faturasının ödeme tarihi 2027 olabilir. Ancak hangi ürünün, tedarikçinin ve üretim modelinin bu faturayı oluşturduğu bugün belirleniyor.

TradeShield ile toplam ithalat maliyetinizi hesaplayın →

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır. Hukuki görüş veya resmî uyum değerlendirmesi niteliği taşımaz. Ürün kapsamı güncel CN/GTİP kodu ve yürürlükteki mevzuat üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Umut Bakın

Kurucu ve Yönetici Ortak, TorqueFoundry